Dobit firmi u Republici Srpskoj u 2025. godini povećana je za 16 odsto u odnosu na godinu ranije, a iznosi skoro 4,5 milijardi KM, ali ovakvi poslovni rezultati postali su legalan poligon za masovno isplaćivanje plata u kovertama jer se ne plaća porez na dividendu podignutu u kešu.

Vlasnici uspješnih firmi u Republici Srpskoj zahvaljujući stopi od svega 10 odsto poreza na dobit zakonski podižu milione maraka u gotovini i time kupuju socijalni mir, isplaćujući radnicima minimalac preko banke, a ostatak u kešu, čime se direktno zakidaju penzioni i zdravstveni fondovi.

Prostora za ovakve zloupotrebe ima više nego ikada

Finansijski izvještaji Agencije za posredničke, informatičke i komercijalne usluge (APIF) za 2025. godinu potvrđuju da prostora za ovakve zloupotrebe ima više nego ikada, jer profiti firmi bilježe istorijske rekorde uprkos osjetnom padu broja zaposlenih. Prema zvaničnim podacima APIF-a ukupna dobit povećana je sa 3,85 milijardi KM, koliko je ostvareno 2024. godine, na 4,46 milijardi KM u 2025. godini.

U praksi, to znači da vlasnik firme koja je ostvarila profit od milion KM ima nevjerovatnu povlasticu, da državi na ime poreza na dobit plati 100.000 KM, a preostalih 900.000 KM može podići u kešu bez ijedne marke dodatnog poreza i raspodijeliti ga kako želi, što se masovno koristi za plate u kovertama.

Ekonomista Milenko Stanić ističe da su podaci APIF-a jasan alarm da je sistem duboko nepravedan.

– Vidljivo je da je značajan rast dobiti naših privrednih društava i dinamika rasta dobiti je mnogo veća u odnosu na isplatnu masu sredstava za plate radnika. To jednostavno pokazuje da je poreski sistem postavljen tako da ide u korist poslodavaca, a na štetu radnika – naveo je Stanić.

Glavni alat za izvlačenje gotovog novca

On objašnjava da visoki nameti na rad direktno guraju poslodavce u zonu zloupotreba, u čemu im niska i nepromijenjena stopa poreza na dobit služi kao glavni alat za izvlačenje gotovog novca.

– Primanja po osnovu rada su značajno opterećena i onda to na jednoj strani utiče na zloupotrebe poslodavaca da dio plata isplaćuju u gotovini preko iskazane dobiti na jednoj strani, a na drugoj strani je evidentno da poslodavci iako nemamo snažnu i jaku privredu dobro zarađuju. Svakako da su stope poreza na dobit u svim zemljama u okruženju, i u prosjeku EU, značajno veće u odnosu na 10% koliko je kod nas – naglašava Stanić.

Prema njegovim riječima, hitan zaokret u fiskalnoj i ekonomskoj politici nametnuo se kao prioritet, ali država mora pametno balansirati između punjenja budžeta i stvarnog podsticaja onima koji stvaraju novu vrijednost na tržištu.

– Sigurno da treba raditi na povećanju stope i oporezovati dobit, a na drugoj strani voditi računa s obzirom na slabo stanje privrede koje imamo da se ciljano podrže nosioci privrednog razvoja podsticajima, budžetskom politikom, razvojnom politikom u smislu i poreskog oslobađanja za ulaganje novu tehnologiju, zapošljavanje novih radnika. Dakle potrebno je povećati stopu poreza a smanjiti opterećenje, što bi trebala da bude ključna poluga fiskalne i poreske politike koju bi trebala usvojiti Republika Srpska u narednom periodu – predlaže Stanić.

Ipak, umjesto reformi koje bi uvele red i oporezovale ekstra-profite, na sceni je očuvanje statusa quo jer najjači privredni subjekti opstaju upravo zahvaljujući bliskosti sa vladajućim strukturama.

– Vidljiva je prećutna saglasnost između poslodavaca odnosno udruženja privrednika poslodavaca i ministarstava, odnosno Vlade Republike Srpske, tako da mjere koje se preduzimaju uglavnom idu u pravcu podrške onim poslodavcima koji prate Vladu. Mi u dijelu privrede imamo takvu strukturu da najveći dio tih uspješnih privrednih subjekata su upravo oni koji rade sa Vladom, sa javnim sektorom, sa budžetima, tako da malo imamo privrednika koji su mimo tog sektora odnosno onih koji rade na tržištu i prave rezultate u izvozu – objašnjava Stanić.

Zbog ovog prećutnog pakta i nedostatka političke volje, sistemska borba protiv sive ekonomije i rada na crno ostaje samo mrtvo slovo na papiru.

– Očigledno nema interesa da se promijeni ova poreska politika, da se ide na smanjenje poreskog opterećenja rada, da se poveća porez na dobit, da se preduzimaju mjere da se sprečava isplata plata u gotovini, dobiti, izvlačenje gotovine i plaćanje radnika, sa poreskom stopom od 10 odsto na dobit u odnosu na mnogo veću poresku stopu koja se plaća na redovna primanja po osnovu rada -zaključio je Stanić.

Izvor: Srpska info