Slovenija se uoči parlamentarnih izbora iduće nedjelje nalazi u jednom od najosjetljivijih političkih trenutaka od ulaska zemlje u Evropsku uniju 2004. godine.

Pred biračima je izbor između nastavka liberalnog, proevropskog kursa aktuelne vlade ili povratka desnog populizma koji, prema upozorenjima dijela analitičara, prijeti da zemlju ponovo gurne prema modelu “kakav se veže za Mađarsku”.

Zbog toga se predstojeći izbori u ovoj maloj, ali strateški važnoj državi pažljivo prate i u Briselu i u evropskim prijestonicama.

Golob protiv Janše – duel koji odlučuje politički smjer zemlje

Na jednoj strani je aktuelni premijer Robert Golob, lider pokreta Gibanje Svoboda, koji od 2022. godine vlada u koaliciji sa Socijaldemokratima i Ljevicom. Koalicija trenutno raspolaže komotnom većinom od 53 mjesta u parlamentu koji ima 90 poslanika.

Nasuprot njemu stoji dugogodišnji politički rival, lider opozicione Slovenske demokratske stranke, Janez Janša, koji je već tri puta bio premijer i sada pokušava da četvrti put preuzme vlast.

Janša, nekadašnji liberalni disident, posljednjih godina sve se više približava desnom populizmu, zauzimajući čvrste stavove o migracijama i često kritikujući medije, ocjenjje su u tekstu Indexa. Politički ga često povezuju sa liderima poput ViktoraOrbána i Roberta Fice, što Golob koristi kao snažan argument u predizbornoj kampanji.

U razgovoru za Politico, slovenački premijer je čak upozorio da bi takav politički savez mogao predstavljati ozbiljnu prijetnju evropskom projektu.

Golob izgubio dio političkog kapitala

Kada je 2022. godine došao na vlast, Golob je ostvario istorijski rezultat – njegova stranka osvojila je 34,5 odsto glasova i čak 41 poslaničko mjesto, što je najveći rezultat jedne stranke od slovenačke nezavisnosti.

Međutim, u protekle četiri godine vladu su pratile brojne turbulencije. Već krajem 2022. počele su prve ministarske ostavke, a političku scenu obilježili su i koalicioni sukobi, smjene i afere.

Uz to, reforme u zdravstvu i javnoj upravi, koje su bile ključna predizborna obećanja, ostale su uglavnom nedovršene, što je značajno narušilo premijerov politički rejting.

Ankete: Janša vodi, ali razlika se smanjuje

Prema istraživanju agencije Mediana iz februara 2026, Janšina stranka SDS imala je podršku od 30,9 odsto birača, dok je Golobova Svoboda bila na 22,4 procenta.

Ipak, novija anketa objavljena početkom marta za list Delo pokazuje da se razlika smanjuje, pa prednost opozicije sada iznosi tek nešto više od dva procentna boda.

Glavni problem za liberalni blok nije samo popularnost opozicije već i fragmentacija političkog prostora lijevog centra. Dok SDS stabilno dobija oko trećine glasova, ostale stranke tog političkog spektra uglavnom ostaju u jednocifrenim procentima, što otežava formiranje koalicije.

Sigurnosni incident obilježio kampanju

Kampanju je dodatno obilježio i sigurnosni incident iz oktobra prošle godine, kada je ubijen Aleš Šutar, a slučaj je doveden u vezu sa romskom zajednicom.

Nakon toga vlada je hitno donijela zakon kojim su policiji proširena ovlaštenja u pojedinim osjetljivim naseljima. Međutim, zakon je izazvao kritike sa svih strana.

Desnica je tvrdila da mjere nisu dovoljno oštre, dok su Evropski parlament, Savjet Evrope i Amnesty International upozorili da bi takve mjere mogle dodatno stigmatizovati već marginalizovanu manjinu.

Taj paradoks – da je vlada istovremeno kritikovana i zbog preblagih i zbog preoštrih mjera – najbolje pokazuje politički pritisak pod kojim se nalazi Golobova koalicija.

Ekonomija stabilna, ali zdravstvo ostaje najveći problem

Ekonomski pokazatelji nisu dramatični, iako opozicija tvrdi suprotno.

Slovenački BDP rastao je između 2023. i 2025. godine između 1,5 i 2,1 odsto, dok se za 2026. godinu očekuje rast od oko 2,3 procenta. Inflacija je u međuvremenu pala sa 8,8 odsto u 2022. na oko dva do tri procenta.

Državni dug je takođe smanjen – sa oko 73 odsto BDP-a u 2022. na procijenjenih 65 procenata.

Međutim, najveći problem ostaje zdravstveni sistem, gdje nedostatak medicinskog osoblja i dugi redovi čekanja postaju sve osjetljivija politička tema.

Koalicioni pregovori odlučiće novu vladu

Zbog proporcionalnog izbornog sistema gotovo je sigurno da nijedna stranka neće moći sama formirati vladu.

Presudnu ulogu zato će imati koalicioni pregovori, ali i rezultat manjih stranaka koje balansiraju na izbornom pragu od četiri odsto.

Prema analizi PolitPro s početka marta, vladajući blok trenutno bi mogao osvojiti oko 46,7 odsto poslaničkih mjesta – praktično na samoj granici parlamentarne većine.

Izbori koje pažljivo prati cijela Evropa

U završnici kampanje političku raspravu dodatno je zakomplikovala i međunarodna situacija, posebno američko-izraelski napadi na Iran, koje je slovenačka vlada osudila.

Geopolitička dimenzija nije beznačajna. Iako ima tek dva miliona stanovnika, Slovenija se nalazi na važnom raskršću srednje i jugoistočne Evrope, a njen glas u Evropskoj uniji ima težinu u raspravama o bezbjednosti, ratu u Ukrajini i demokratskim standardima.

Zbog toga će, dok Slovenci 22. marta izlaze na biračka mjesta, rezultati izbora biti pažljivo praćeni ne samo u Ljubljani već i u Briselu i drugim evropskim prijestonicama.

Izvor: Nezavisne / Autor: T.R. / Foto: Ilustracija