Eksproprijacija – postupak sa kojim se većina građana susretne tek onda kada se ona direktno odnosi na njihovu imovinu.

Izgradnja puteva, drugih infrastrukturnih objekata i drugih projekata od javnog interesa, mogu dovesti do toga da država ili drugi nadležni organ pokrenu postupak eksproprijacije zemljišta ili nekretnine.

Šta to znači za vlasnike? Koja su njihova prava i obaveze, za ATV je govorila Željka Milinković, načelnica Odjeljenja za dopunski premjer u osnivanju i održavanju katastra nepokretnosti u Republičkoj upravi za geodetske i imovinsko-pravne poslove.

“Eksproprijacija je pravni institut, koji je prije svega definisan Zakonom o eksproprijaciji Republike Srpske. Eksproprijacija u principu znači oduzimanje, odnosno ograničavanje prava vlasništva na nepokretnostima fizičkim i pravnim licima u opštem interesu“, pojasnila je Milinković.

Navedeni opšti interes reguliše se odlukom Vlade Republike Srpske, a koja se donosi u svakom postupku eksproprijacije.

“Republika Srpska nalazi se trenutno u najvećem investicionom ciklusu. Možemo reći da trenutna ulaganja Vlade 7,4 milijarde KM. Ta investiciona ulaganja odnose se na, prije svega infrastrukturu, kao i energetski sektor. U pogledu infrastrukturalnog ulaganja, najviše se odnosi na izgradnju auto-puteva, pristupnih saobraćajnica, izgradnje kružnih tokova, kao što trenutno možemo vidjeti u Banjaluci“, kazala je Milinković.

Milinković je napomenula da se pored projekata ovog tipa, odnosi i na izgradnju škola, bolnica kao i svih onih objekata od opšteg značaja.

“U pogledu, da kažem, trenutnog postupka, eksproprijacija se vodi za izgradnju auto-puteva Banjaluka-Prijedor, Vukosavlje-Brčko, Brčko-Rača, takođe imamo i auto-put, koji je u postupku eksproprijacije, a radi se o auto-putu, koji će ići od Banjaluke, preko Mliništa itd“, rekla je Milinković.

U pogledu energetskog sektora, kako navodi Milinković, vode se postupci eksproprijacije, koji se vode na području Milići-Vlasenica-Han Pijesak, a riječ je o gasifikaciji.

“Taj postupak, odnosno kada govorimo o infrastrukturi, ona će proći kroz cijelu Republiku Srpsku, a trenutno se nalazi na još jednoj lokaciji. Ta lokacija se odnosi na granični prelaz Šepak- Novi Grad. Eksproprijacioni postupci su trenutno u nadležnosti Republičke uprave za geodetske i imovinsko-pravne odnose. Sam zakon o republičkoj upravi je definisao nadležnost“, kazala je Milinković.

Šta trebaju znati građani?

“Ono što je važno reći da trebaju znati građani, jeste sljedeće. U toku eksproprijacionog postupka, kao stranke u samom postupku se javlja Republika Srpska i građani, odnosno fizička i pravna lica. U tom postupku, oduzima se njihova imovina. Međutim, ono što je bitno naglasiti, jeste da se ti građani u postupku trebaju obeštetiti“, kazala je Milinković.

Odluka o opštem javnom interesu je odluka, koju donosi Vlada Republike Srpske, a što predstavlja inicijalni akt, gdje se radi o objektima infrastrukture i objektima energetskog sektora, objekti odbrane i zaštite, kao i drugi objekti, a koji su od opšteg značaja.

“Tu odluku isključivo donosi Vlada Republike Srpske prije pokretanja eksproprijacionog postupka. Tako da je to jedan inicijalni akt Vlade, kojim se prije svega pokreće i sam postupak“, naglasila je Milinković.

Koliko dugo se sprovodi postupak?

“Donošenjem same Odluke o opštem interesu, radi se plan i projekat, kuda će da ide trasa određenog auto-puta i na taj način se vrši parcelacija i određene pripremne radnje prije samog pokretanja postupka. Prije ulaska u sam postupak eksproprijacije i sprovođenja rasprave, tačno se zna, koja je to trasa, kuda prolazi određeni projekat i određena infrastruktura, tako da građani prilikom samog početka eksproprijacije, negdje u nekom ostavljenom roku od 8 dana dobijaju poziv i na taj način upoznavaju se sa samim postupkom“, rekla je Milinković.

Republička uprava za geodetske i imovinsko-pravne poslove građane poziva na raspravu te se nakon toga ulazi u postupak realizacije projekta.

Šta ako građanin odbije?

“Eksproprijacija kao institut je prinudan institut. Država istupa sa autoritetom, tak da građanin ne može da kaže da neće da uđe u taj postupak. Ukoliko ne uđe u taj postupak, država onda okončava i donosi rješenje o eksproprijaciji te se upisuje kao vlasnik nepokretnosti. Najčešći korisnik eksproprijacije je Republika Srpska i njena jedinica lokalne samouprave“, pojašnjava Milinković.

Često se u praksi znalo desiti da projekat koji se realizuje, prolazi kroz domaćinstva, njive, livade, voćnjake, kuće, pomoćni objekti i druge nekretnine, ali veliki broj građana Srpske, ne zna šta raditi u tom slučaju i kako se odvija sam postupak.

Naknade i obeštećenje

“Svaki građanin Republike Srpske se u toku postupka obešteti, odnosno, ima pravo na naknadu. Ta naknada se isključivo procjenjuje pred organom uprave, odnosno Republičkom upravom za geodetske i imovinsko-pravne poslove.

Radi se o pravičnoj naknadi. Znači, svaki građanin se obešteti na način da se u toku postupka rade nalaz i mišljenje vještaka. Vrši se procjena njene nepokretnosti. Sve ono što je trajno vezano sa zemljištem i na zemljištu. Bilo da je riječ o pomoćnim objektima, trajnim objektima, zasadima, voćnjacima“, rekla je Milinković.

Organ uprave nastoji sklopiti sporazum sa strankom, ukoliko do toga ne dođe, stranka se upućuje na to da svoja prava u pogledu naknade ostvari pred osnovnim nadležnim sudovima u vanparničnom postupku.

“Tržišna vrijednost procijenjene nepokretnosti ne može biti ispod trenutne tržišne vrijednosti u vrijeme samog postupka. Može biti iznad, i ono što postoji prema Zakonu eksproprijacije, član 1/55 kaže da imovina vlasnika nepokretnosti može povećati u određenom procentu, a taj procenat je zapravo korektivni faktor, koji se tiče ličnih i porodičnih prilika određenog domaćinstva“, kazala je Milinković.

Koliko se čeka na naknadu?

“Ukoliko se sklopi sporazum pred organom uprave, naknada se isplaćuje odmah po pravosnažnosti rješenja. Ukoliko se ne sklopi sporazum, stranke i predmet se upućuje na nadležni sud“, kazala je Milinković.

Ona je napomenula i situaciju sa izgrađenim, nelegalnim objektima gdje stranke nemaju pravo naknade. Jedina prilika na naknadu odnosi se na to da je stranka pokrenula postupak legalizacije prije pokretanja postupka eksproprijacije. U tom slučaju organ uprave potražuje od jedinice lokalne samouprave, odnosno skupštinskog organa da se izjasni o tome, da li pomenuti objekat ispunjava uslove za legalizaciju. Ukoliko se utvrdi da su uslovi ispunjeni, ide se u dalju proceduru te ostvarivanje prava na naknadu, prilikom čeka se postupak eksproprijacije stavlja u stanje mirovanja dok se sve neophodne procedure završe kako bi stranka ostala neobeštećena.

Savjeti građanima

“Moj savjet je svakako da se stranke uključe u postupak, da budu upućene o svojim pravima i sklope sporazum sa nadležnim organom uprave jer svaki postupak pred sudovima nosi određene troškove te ne možete znati ko će kolike troškove snositi pred sudom, kao što su takse i troškovi advokata“, kazala je Milinković.

Ukoliko određena parcela ili imanje imaju više vlasnika, isti se pozivaju te se solidarno obeštećuju na jednake dijelove ili prema doprinosima.

“Neriješeno pravo vlasništva je prethodno pitanje u postupku eksproprijacije koje se rješava u samom postupku. Voditelj postupka, službeno lice, utvrđuje koji je vjerovatniji vlasnik i to pitanje se može riješiti prije donošenja same odluke“, kazuje Milinković.

Određeni postupci mogu trajati duže, neki kraće, zavisno da li je riječ o hitnim postupcima, a koji se realizuju u roku od mjesec dana.

“U posebnoj primjeni Zakona o eksproprijaciji, službena lica su dužna da upozore fizička i pravna lica da imaju pravo na eksproprijaciju preostalih dijelova nepokretnosti. To znači da, ukoliko trasa prolazi preko određenog dijela parcele, a drugi dio domaćinstva ostaje iza auto-puta, oni imaju pravo da podnesu zahtjev i za eksproprijaciju i preostalog dijela nepokretnosti, ukoliko se u postupku vještačenja utvrdi da su izgubili privredni interes“, rekla je Milinković.

Izvor: ATV