U Muzeju Semberije večeras je otvorena izložba „Srbi u velikoj istočnoj krizi (1875 – 1878) koja je posvećena značajnom jubileju – 150 godina od početka ratova za oslobođenje i ujedinjenje. Autori izložbe su Borivoje Milošević i Radovan Subić.

Govoreći o značaju jubileja – 150 godina od početka ustanka u Hercegovini, koji je podignut u julu 1875. godine i koji je tada, kao požar zahvatio cijelu Hercegovinu, Radovan Subić podsjeća da se taj ustanički požar tada proširio i na ostatak Bosne i Hercegovine koja je tada bila Bosanski vilajet.

„Taj ustanak se prenio iz Hercegovine u Krajinu i veoma brzo se pretvorio u veliku diplomatsku krizu koja je dovela do rata između Srpske kneževine i Osmanskog carstva 1876. godine, da bi godinu dana kasnije u rat stupila i Rusija. Sva ta dešavanja u istoriji su nazvana „Velika istočna kriza“. Narod u BiH tada je promijenio gospodara. Od najzapadnije pokrajine Osmanskog carstva, BiH tada postaje kolonijalni posjed Austro – Ugarske monarhije. U narednim decenijama dešavale su se nove političke borbe i novi izazovi.

Nova faza u borbi naroda protiv velikih imperija

Danas, 150 godina kasnije, moramo obilježavati borbene i ustaničke napore naših predaka. Zajedno sa kolegom Borivojem Miloševićem, sa Katedre za istoriju Filozofskog fakulteta u Banjaluci, posredstvom našeg Udruženja istoričara „Milorad Ekmečić“, osmislili smo projekat koji uključuju kapitalnu izložbu koja je večeras postavljena u Muzeju Semberije“, istakao je Radovan Subić, naglasivši da su ratovi iz tog perioda označili jednu novu fazu borbi naroda ili nacija protiv velikih imperija.

„Veliki broj politikologa kažu da ratovi protiv velikih imperija još nisu završeni i da traju i danas. Oni koji bolje poznaju istoriju, znaju kako je nastala i zajednica južnoslovenskih naroda koja se raspala krajem devedesetih godina prošlog vijeka. Borba za samoopredjeljenje, političku autonomiju i samostalnost, kulturnu i državnu autonomiju traje do današnjeg dana. Ratovi iz 1875 – 1878 su najznačajniji događaji u istoriji srpskog naroda. Za nas je posebno značajna Srpska revolucija iz 1804. godine. Nakon toga izuzetno je značajna revolucija iz 1848. godine koja je likvidirala feudalne odnose u Evropi.

Srpska težnja za slobodom – po svaku cijenu

Kod nas su feudalni odnosi zadržani sve do 1920. godine, a da se pitala Austro – Ugarska, prije nekoliko godina bi bio otkupljen posljednji kmet na ovim prostorima. Srbi su jedan od onih naroda kod kojih je izražena težnja za slobodom po svaku cijenu. Ta cijena je često skupa i krvavo s eplaćala kroz generacije. Ovom izložbom smo htjeli da pokažemo koliko su naši preci dali sebe za tu slobodarsku ideju. Neke naše današnje patnje i izazovi su neuporedivo manji u odnosu na ono što su za slobodu dali naši preci“, izjavio je Radovan Subić.

Borivoje Milošević, koautor ove izložbe, kaže da ova izložba bilježi jedan od ključnih momenata u srpskoj nacionalnoj istoriji.

„To je ta velika godišnjica Nevesinjske puške, ali je ona aktuelna i u ovoj godini, jer u ovoj godini obilježavamo 150 godina od vođenja Srpsko – turskih ratova. Ova godišnjica će biti obilježena i u Srbiji i Crnoj Gori. Ovaj vid prezentacije istorijskih događaja, podataka i činjenica pomaže nam da otrgnemo od zaborava neke velikane naše istrije, da podsjetimo i stariju i mlađu publiku na to koliko je sloboda skupa, koliko smo je platili u periodu od 1875. godine do 1878. godine. Tada je nismo dočekali, već smo morali živjeti još 40 godina pod Austro – Ugarskom upravom i konačno dočekati dolazak srpske vojske na ove prostore 1818. godine. Ovi događaji su pokrenuli lanac istorijskih događaja koji će dovesti do konačnog oslobođenja i ujedinjenja 1918. godine“, istakao je Borivoje Milošević, naglasivši da dobar dio izložbenih panoa zauzima periodika i štampa. Korištena je i periodika iz austro – ugarskog perioda koja je detaljno izvještavala o događajima iz Bosanskog pašaluka. To je bila njihova politička i interesna zona. Austro – Ugarska je i izvršila okupaciju ovih pokrajina nakon Berlinskog kongresa. Publici mogu biti zanimljive i ilustracije austrijskih konzula, diplomata, putopisaca i špijuna koji su boravili na ovim prostorima u vrijeme ovih događaja“, kaže Borivoje Milošević.

Bijeljina.com