Paljenje badnjaka jedan je od najvažnijih pravoslavnih običaja koji se vezuje za proslavu Božića. Svake godine, na Badnje veče, 6. januara, vjernici se pitaju šta se tačno radi sa badnjakom, kada se pali, da li se baca i kako se ovaj običaj poštuje u savremenim uslovima, posebno u gradovima i stanovima.

Badnjak se tradicionalno pali na Badnje veče, uoči Božića. U domaćinstvima koja imaju dvorište, badnjak se pali ispred kuće, obično u predvečerje, kada se porodica okupi. Paljenje prati božićni pozdrav i kratka molitva, uz želju za zdravljem, mirom i napretkom u godini koja dolazi.

Šta se radi sa badnjakom koji ostane do Malog Božića

U mnogim pravoslavnim domovima badnjak se unosi u kuću na Badnji dan i ostaje tokom Božića, a često i duže. Upravo tu nastaje dilema – šta se radi sa badnjakom koji ostane u kući do Malog Božića, da li se pali, baca ili čuva, i šta o tome kažu narodni običaji i Srpska pravoslavna crkva.

U zavisnosti od krajeva, badnjak se u kuću unosi na Badnji dan, a pali se za Badnje veče. Negdje ostaje tokom Božića, a u mnogim krajevima čuva se do Malog Božića (14. januar), ponegdje i do Bogojavljenja.

Ne postoji jedinstveno pravilo koje važi za sve krajeve. Običaj se razlikuje od regiona do regiona, ali je zajedničko jedno – badnjak se tokom tog perioda drži na počasnom mjestu u domu, najčešće uz ikonu ili božićnu svijeću.

Kada prođe Mali Božić, badnjak se ne zadržava u kući beskonačno, niti se baca u smeće. Postoji nekoliko prihvaćenih načina postupanja:

1. Dostojanstveno spaljivanje

U domaćinstvima sa dvorištem, badnjak se može spaliti na miran i bezbjedan način. U gradovima, najčešća praksa je da se badnjak odnese u crkveno dvorište, gdje se organizuje zajedničko spaljivanje.

2. Ostavljanje u prirodi

U nekim krajevima postoji običaj da se badnjak odloži u prirodu, na čisto mjesto, bez lomljenja i nepoštovanja, što simbolično predstavlja „vraćanje prirodi“.

3. Kraće čuvanje uz ikonu

Pojedine porodice badnjak čuvaju još nekoliko dana nakon Malog Božića, a zatim ga uklone na jedan od navedenih načina.

Šta ne treba raditi sa badnjakom

Prema i narodnom običaju i crkvenom stavu:

• badnjak se ne pali u kući,
• ne baca se u kontejner ili smeće,
• ne koristi se u svakodnevne, praktične svrhe.

Takvo postupanje smatra se nepoštovanjem simbola, a ne „grijehom“ u strogom crkvenom smislu.

Šta kaže Srpska pravoslavna crkva

Srpska pravoslavna crkva ističe da je badnjak simboličan običaj, a ne crkvena zapovijest. Njegova suština nije u samom drvetu, već u duhovnoj pripremi za Božić, miru u porodici i vjeri.

Crkva upozorava da se običaji ne smiju pretvarati u sujevjerje. Ako neko nema mogućnost da ispoštuje sve običaje, to nije duhovni prestup. Važniji su molitva, ljubav i praznični duh nego forma.

Običaj između tradicije i savremenog života

Iako danas većina ljudi živi u stanovima, običaj badnjaka i dalje ima svoje mjesto. On povezuje savremenog čovjeka sa porodičnom tradicijom, vjerom i nasljeđem koje se prenosi s koljena na koljeno.

Badnjak koji ostane u kući do Malog Božića podsjeća da Božić nije jedan dan, već praznik koji traje, a način na koji se sa njim postupa govori o odnosu prema vjeri, običajima i domu.

Izvor: ATV